Jemi nisur drejt ekonomisė sė tregut, tė etur pėr tė patur dyqanet plot, pėr tė pasur bollėk material, si nė vendet e zhvilluara. Kjo s'mund tė kuptohet pa liberalizimin e ēmimeve. Por si gjithēka, edhe ky proces kaq i rėndėsishėm duhet tė kontrollohet nga shteti, nė mėnyrė qė paga reale e punėtorit tė rritet e jo tė ulet, siē po ndodh aktualisht.

Pas thėnies "edhe pasoja do tė kemi", s'mund t'i lihet ēdo gjė rastėsisė, vetėorganizimit. Eshtė domosdoshmėri tė kemi njė dorė tė fortė, qė tė bashkėrendojė punėn pėr raporte sa mė tė drejta ndėrmjet kėrkesės dhe ofertės nė tegun tonė tė brendshėm. Mungesat e shumta nė treg s'duhet t'ia lėnė vendin njė inflacioni tė dukshėm, qė shoqėrohet me ēmime astronomike tė produkteve tė nevojshme.

Ritmet e privatizimit po ecin aq ngadalė, sa qė po ndikojnė negativisht nė njė orientim ē'orientim psikologjik tė popullit. Duke mos pėrmendur tregun e zi, ku ēmimet janė fantastike e qė bėhet tregėti edhe me mallrat standarte shtetėrore (deri brisqet e rrojės e aspirinat po sjellin fitime!) e qė policia financiare "nga mungesa e pajisjeve" po u lė dorė tė lirė, po kufizohemi nė njė fakt tjetėr, pėr tė bėrė tė dallueshėm pasojat qė po sjell ky liberalizim ēmimesh.

Vitrinave tė dyqaneve "Fruta-Perime", tashmė tė privatizuara, vėrehen afėrsisht kėto ēmime: 1 kg arra - 45 lekė, 1 kg gėshtenja - 8-12 lekė, 1 kg mandarina - 15 lekė, 1 kg mollė - 12 lekė, etj. Ēmimi i mallrave siē shihet ėshtė rritur 3-4 herė.

Duke kujtuar kėtu, qė rroga e punonjėsve u rrit vetėm me 50%, del qartė qė, aftėsia blerėse e qytetarėve ėshtė ulur ndjeshėm. Kjo pamundėsi blerėse, kėto ēmime tė larta, bėjnė qė nga liberalizimi i ēmimeve, tė "mbetet diēka" nė dyqane, dhe jo fakti se kėto produkte janė rezultat i superprodhimit. Kjo tregon nė njė farė mėnyre se jemi nė stadin e "mollės sė ndalueme". Atėherė natyrshėm lind pyetja: Ē'fitim na solli reforma e ēmimeve?

Sigurisht qė rritja e rrogave u bė qė t'i paraprinte kėtij liberalizimi ēmimesh, e meqė mundėsia pėr rritjen e rrogave nuk parashihet, tė shikohet mundėsia pėr njė farė rregullimi tė kėtyre ēmimeve. Por ky afat tė mos zgjatet e zgjatet pafundėsisht, pasi shpėrpjesėtimet do tė krijonin plagė tė pashmangshme dhe varfėrimi relativ i popullsisė do tė rritej progresivisht. (Mendoni se ēdo tė bėhej sikur edhe ushqimeve bazė t'u rriteshin ēmimet nė mėnyrė tė tillė?)

Siē shihet, ēdo gjė ėshtė lėnė nė "ndėrgjegjen" e tregėtarėve. Ata janė tė prirur pėr fitim maksimal e kjo ėshtė e kuptueshme. Prandaj shteti, si ndėrmjetėsi ligjor, duhet tė ndėrhyjė, qė ky fitim tė kufizohet nė aftėsitė blerėse tė konsumatorit. Ky arsyetim bėhet duke u nisur nga ana e ukshme e fakteve, pasi puna e tregtarit do tė jetė e tillė, ai do tregtojė mallin qė i intereson, duke ditur ēmimin kufi tė leje-shitjes.

Reformėn ekonomike e ka marrė pėrsipėr Qeveria. Kjo reformė duhet tė drejtohet nga kjo qeveri dhe jo t'i lihet vetėveprimit kaotik. Padyshim ajo po punon, por dora e saj duhet tė ndihet mė fort nė kėtė fazė tranzitore, kur po hidhen bazat e njė shteti tė fuqishėm.
Qeveria duhet tė ushtrojė presion mbi ata vartės qė akoma po flenė. Veē qeverisė, kush tjetėr do e rregullojė gjendjen?

Arben Ēokaj, student
Publikuar: Bashkimi Kombėtar, 30 nėntor 1991

[ Prapa ]