| P U B L I C I S T I K Ė |
Konsumatori politik
Kur e dėgjova pėr herė tė parė togfjalėshin "konsumator politik" nuk arrita ta kuptoj plotėsisht domethėnien e tij. Ndoshta ngaqė e dėgjoja nė njė gjuhė tė huaj, ndoshta ngaqė ishte hera e parė. Drejtuesi i projekteve nė Insitutin e Kėrkimeve tė sė Ardhmes, Steen Svendsen, ishte i pari qė e futi kėtė term nė fjalorin politik tė shoqėrisė daneze nė vitin 1994. Ai ishte mbėshtetur nė kėrkimet e tij mbi demonstratat e fuqishme qė patėn shpėrthyer nė vitet '70-tė nė Danimarkė dhe mė vonė nė sjelljen e veēantė tė disa njerėzve. Por, ku konsiston nė pak fjalė, termi "konsumator politik"? Ka rreth pesėmbėdhjetė vjet qė kanė filluar tė krijohen konsumatorė tė veēantė tė ndėrgjegjshėm, tė cilėt tashmė nuk pėrdorin demonstratat pėr tė shprehur vullnetin apo qėndrimin e tyre, por tregun. Nė qoftė se nė Kinė, p.sh. shkelen tė drejtat e njeriut, ka mundėsi qė rreth 1,2 milion nga gjithė popullsia 5 milionėshe e Danimarkės, tė mos blejnė mallra kinezė. Shumica e kėtyre konsumatorėve politikė janė nė moshėn 30-49 vjeēare dhe nėpunės tė zyrave tė ndryshme shtetėrore, tė cilėt kanė rroga tė mira dhe shpeshherė nuk pyesin pėr ēmimet, mjafton tė realizohet qėllimi i tyre bojkotues. Meqenėse kėto lloj konsumatorėsh janė tė shumtė, atėherė edhe firma tregėtare tė fuqishme e determinojnė politikėn tregtare tė tyre nė bazė tė kėrkesave tė konsumatorėve. Nuk e di me siguri, nėse termi "konsumator politik" ėshtė familjar pėr gjuhėt e tjera tė perėndimit, por pėr diēka jam krejt i sigurtė, konsumatorė politikė ka puthuajse nė tė gjithė vendet e Evropės perėndimore. Pėrveē kuriozitetit, konsumatorėt politikė mund tė merren edhe si shembull i qartė i asaj vetėdijeje politike, qė kombe tė konsoliduara evropiane kanė arritur tė kenė sidomos nė ēerekshekullin e fundit. Tashmė ka ikur koha e shpatės; politikėn nuk e pėrcakton mė forca e krahėve, aq sa ē'e luan zgjuarsia e trurit, fjalėt. Por edhe tregu, mė saktė ekonomia, ka domethėnie tė pazėvendėsueshme. Ndėrkohė qė njeriu shuan kuriozitetin e tij, fillon edhe tė brengoset. A ekziston koncepti i konsumatorit politik nė mesin e shqiptarėve? Unė do tė thoja po! pėrderisa edhe unė jam njė i tillė. Por ndonjėherė vėren qytetarė tė pavetėdijshėm kosovarė qė pėrdorin makina "yugo", ndėrkohė qė shtypen pa mėshirė nga administrata ushtarake serbe. Ata, fare thjeshtė mund tė justifikohen me ēmimin konkurrues, ashtu siē mund tė justifikohen me paratė e humbura edhe disa qytetarė vlonjatė e fierakė, tė cilėt ngrejnė lart tre gishtat - simbol tė nacionalizmit serbomadh. Pėr rrjedhoja historike qė dihen tashmė, shqiptarėt nuk e kanė patur sa duhet tė kultivuar ndėrgjegjen e vet kombėtare. Pėr njė tiranas mund tė konsiderohet si veti moderne pėrqeshja e njė shqiptari tė ish-Jugosllavisė, ashtu siē ėshtė bėrė e modės edhe pėr disa shqiptarė nga viset etnike jashtė shtetit shqiptar, tė tallen me fatkeqėsinė e varfėr tė shqiptarėve breda Shqipėrisė. Por historia jonė nuk pajtohet me vese tė tilla, ajo e pozicionon veten kundėr tyre dhe pėr mė tepėr, nuk e ka fundin kėtu. Ne shqiptarėt jemi shumė autokritikė, pra shajmė vetveten, nė vend qė tė harxhojmė mė tepėr energji pėr ndryshimin e realitetit. Nė qoftė se ne e dimė se pėr rreth pesė shekujt e fundit, politika zyrtare qė ka sunduar tokat tona ka qenė e huaj, atėherė duhet edhe tė jemi koshientė me efektet e sotme negative. Kjo s'do tė thotė se duhet tė pajtohemi me to. Pėrkundrazi! Ngaqė jam larg trojeve shqiptare e kam tė vėshtirė tė ndjek me vėrtetėsi atė ēka realisht ndodh atje, pasi mund vetėm t'i referohem artikujve gazetareskė, apo ekranit subjektiv tė televizorit. Por ēka ėshtė mė e rėndėsishmja tė kuptohet, bėhet dėshmitar me mua, se tė huajt qė pasqyrojnė gjendjen e shqiptarėve nė pėrgjithėsi, nuk u interesojnė arsyet qė shpjegojnė pozitėn aktuale tė shqiptarėve, atyre u pėlqejnė faktet ndodhėse, nėse ata, nė rastin mė tė keq, nuk janė tė dėrguar t'i shėrbejnė konjukturave tė caktuara politike. Dhe ne duhet tė tregohemi tė vėmendshėm, qė kėta tė huaj tė marrin nga ne atė qė duam ne t'u japim. Ajo ēka ndodh sot nė Shqipėri ėshtė mjaft tronditėse. Destabilizimi i shtetit tė sotėm shqiptar qė ėshtė nė dėmin e tė gjithė shqiptarėve, fatkeqėsisht u intereson disa shqiptarėve Kjo s'do tė thotė se ata janė antishqiptarė, ndoshta ata janė mė patriotėt, por fatkeqėsia e tyre qėndron nė faktin se, ata futen nė frontin e atyre qė Shqipėrinė, pėr arsye konjukturale, nuk e duan stabile. Nė kanalet e huaja televizive sheh njė nxirje tė realitetit nė Shqipėri, dhe askujt nuk i kujtohet fakti se Shqipėria 'e varfėr' kishte rritjen ekonomike mė tė madhe nė Evropė nė dy vitet e fundit. Kanali i parė i televizionit shtetėror danez, qė ėshtė mjaft i moderuar, nė njė emision dokumentar 'Horizont' i injoron intervistat pėrkrahėse ndaj presidentit Berisha, duke mos i dhėnė ato. Kjo ėshtė krejt demokratike, pasi luhet politika e asaj konjukture qė gazetari do. Ndėrkohė qė RTSH-ja jonė kritikohet pandarė si jo demokratike, pasi luan politikėn e shtetit shqiptar. Diēka nuk arrij ta kuptoj; a mos duhet qė televizioni shqiptar tė luajė politikėn e tre gishtave?!... Analistėt politikė e dinė tashmė se problemi i Kosovės rėndon ndjeshėm edhe mbi atė qė zhvillohet nė Shqipėri, pasi njė Shqipėri e fortė, bėn qė interesat e shqiptarėve tė jenė mė tė mėdha. Por analistėt politikė shqiptarė duhet ta dinė gjithashtu se, problemi kosovar ėshtė problem kyē i politikės shqiptare. Moszgjidhja e tij do tė rėndojė gjithmonė mbi kokėn tonė, si fryt i dėshtimit tė vazhdueshėm. Edhe nė qoftė se njė shtet i caktuar shqiptar nuk e pėrkrah ēėshtjen e Kosovės, pėrsėri Shqipėrisė i serviret dėshtimi. Kėtė na e bėjnė mėse tė qartė pesėdhjetė vjetėt e fundit. Pėr aq sa di unė, politika e shtetit tė sotėm shqiptar ka qenė mė seriozja nė zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare. Kėtu fillon tė ndėrlikohet situata. Nė politikėn globale ka interesa tė caktuara, tė cilat me tė gjetur rastin fillojnė e shfaqen. Aq mė tepėr nė Shqipėrinė 'e varfėr'. Opozita e sotme kėrkon dorėheqjen e qeverisė, mė pas tė presidentit. Me fjalėt e mia modeste do i kisha servirur asaj dialogun, pasi gjithmonė ėshtė opozita ajo qė e thėrret nė dialog shtetin. Nėse opozita kėmbėgul tė bėjė lojėn e tė fuqishmit, atėherė mund tė rezultojnė dy fenomene: Ose shteti do tė tėrhiqet, nė kėtė rast kėrkesa e opozitės realizohet, ose shteti do e rrisė tensionin e tij politik, pėr hir tė ruajtjes sė stabilitetit. Nė rastin e dytė opozita duhet tė pėrgatitet tė japė llogari para shqiptarėve, (ashtu si ēdo shqiptar para vetes sė tij, ashtu si dhe vetė shteti para shtetasve tė vet), nėse ndodh fenomeni i dytė, pra shteti detyrohet tė demonstrojė forcėn. Realitetin e survejoj nga jashtė dhe nuk mendoj se po shoh njė lojė shahu, tė cilėn supozoj ta vlerėsoj mirė. Kuptohet qė konflikti shtet-opozitė nė Shqipėri i ka kaluar kufinjtė e objektivitetit. Ndoshta pasi ashtu ėshtė nisur qė nga fillimi, ndoshta pasi pėrfaqėsojnė interesa tė pėrkundėrta. Por le tė kthehemi tek konsumatori politik. A duhet ta lejojnė veten shqiptarėt tė pėrdoren me pėrēmim nga tė tjerėt nė shėrbim tė konjukturave tė anti-vetvetes? Nėse tingėllon arsyeshėm nė Tiranė zėri i njė opozitari: "Ta rrėzojmė Berishėn!", kjo s'do tė thotė se e njėjta thėnie ėshtė e natyrshme edhe nė njė kryeqytet tė huaj. Aq mė tepėr nė ndonjė kryeqytet antishqiptar. Tre gishtat lart nė Vlorė, se pse mė japin drithėrimėn e trishtimit
Arben Ēokaj, shkurt 1997. [ Prapa ]
|
