»Kanalet e Kopenhagės janė tė mbushura me skelete tė rinjsh premtues islandezė, qė nuk mundėn t'i pėrshtateshin jetės sė njė qyteti tė madh.« Komiku dhe shkrimtari islandez, Hallgrimur Helgason, do tė shkruajė pėr Islandėn gjatė kėsaj vere.

-- nga HALLGRIMUR HELGASON *)

ISLANDA u rendit e fundit nė festivalin Evropian tė kėngės »Grand Prix«. Kėshtu qė ne nuk do tė marrim pjesė nė kėtė festival pėr vitin e ardhshėm. Por, nė tė vėrtetė, nuk pritej ndogjė tjetėr, pėrderisa festivali kėsaj here u zhvillua nė Kopenhagė. Islanda u krijua nga Norvegjia. Artin e tregimit e morėm nga Irlanda. Ndėrsa tė gjitha fatkeqėsitė tona vijnė nga Danimarka. Pėr ne, Kopenhaga ka domethėnie vetėm pėr njė gjė: Bad luck (fatkeqėsi).

Kapitujt mė tė kėqinj nė historinė e Islandės janė:
1728: Disa nga sagat mė tė mira islandeze u shndėrruan nė hi, nga zjarri nė Kopenhagė. (Shefi i zjarrfikėsve duhet tė ketė qenė me siguri i pirė dhe nuk ka mundur ta kontrollojė zjarrin).
1845: Poeti mė i madh islandez, Jonas Hallgrimsson, u rrėzua nga shkallėt nė Sankt Pederstręde 22 dhe theu kėmbėn mjaft keq. Si njė islandez i vėrtetė, ai e mori kėtė gjė me qetėsi dhe shkoi tė nesėrmen nė spital, jo menjėherė. Por mjekėt e spitalit Frederiks Hospital, e pritėn atė me gjakftohtėsinė e famshme daneze. Ata konstatuan se ai kishte gangrenė nė plagė, por vendosėn qė ta amputonin kėmbėn tė nesėrmen. Gjatė natės, gangrena u shpėrnda nė pjesė tjera tė trupit tė poetit, i cili vdiq tė nesėrmen nė mėngjes herėt...
1968: Ndeshje futbolli. Danimarkė - Islandė: 14 - 2. Ky ishte poshtėrimi mė i madh i joni nė 20 shekujt e fundit dhe qė nga ajo ditė, numrat 14 dhe 2 pėrdoren sa mė pak qė ėshtė e mundur nė Islandė. Qė nga ajo kohė, ne nuk e kemi mundur Danimarkėn asnjėherė nė futboll. Faktikisht, ne nuk e kemi mundur Danimarkėn qė nga viti 1917, kur stėrgjyshi im luajti nė njė skuadėr pėrfaqėsuese islandeze. Nė vitet e fundit tė jetės sė tij, ai ma tregonte historinė njė herė nė javė. U luajtėn dy ndeshje. Skuadra daneze e fitoi tė parėn, por gjatė kohės qė pritej pėr ndeshjen e dytė, stėrgjyshit tim dhe shokėve tė tij u lindi njė ide e shkėlqyer. Ata vendosėn t'i merrnin danezėt pėr njė vrapim me kuaj jashtė qytetit pėr nja 6 orė - dhe patėn mundėsi tė zgjidhnin pėr kėtė punė kuajt mė me temperament, qė gjindeshin nė Rajkiavik nė atė kohė. Ditėn tjetėr, futbollistėt danezė i kishin muskujt aq tė mpirė, saqė thuajse nuk mund tė vraponin fare. Ne e fituam ndeshjen me rezultatin 7-2. Problemi ishte se ndeshja nuk kishte karakter ndėrkombėtar, pasi Islanda nė atė kohė i pėrkiste mbretėrisė daneze.

Ndeshja 14 - 2 u luajt nė Stadiumin e Kopenhagės. Tė shtunėn e kaluar, ne debutuam pėrsėri nė tė njėjtin stadium: pėr festivalin e kėngės »Grand Prix«. Kėsaj here ndeshja pėrfundoi, Danimarkė - Islandė: 177 - 3. Ne morėm vetėm tre pikė. Njė nga Norvegjia dhe dy nga Danimarka. Ka rreth 10 000 islandezė nė Norvegji dhe rreth 20 000 nė Danimarkė. Poshtėrimi ishte i padurueshėm. Tė gjitha votat tona, ne ia dhamė vetes. Njė ditė para konkurrencės, gazeta B.T. parashikoi se kėnga jonė mund tė arrijė nė vendin e katėrt, ndėrsa njė editorial i gazetės Politiken sqaronte se, ne kishim shanse tė mira pėr tė fituar festivalin.

Pse duhet qė ju tė talleni gjithmonė me ne?
FESTIVALI i kėngės "Grand Prix" ka njė vend tė veēantė nė zemrat e islandezėve. Vetėm nata e vitit tė ri ėshtė mė e shenjtė pėr islandezėt se sa dita e festivalit »Grand Prix«. Njė javė para se tė zhvillohet festivali, mediat fillojnė dhe e joshin publikun me reportazhe nga ngjarja; pritja e mirė nga organizatorėt e pjesėmarrėsve tanė; raportohet pėr konferencat fantastike tė shtypit dhe gjatė gjithė kohės jepet pėrshtypja se Islanda ka kontribuar shumė pėr Evropėn. Nė Islandė fillojnė pėrgatitjet pėr natėn e Eurovision. Festa e »Grand Prix« mbahet nė tė gjithė Rajkiavikun me njė numėr tė madh pjesėmarrėsish dhe shpresa tė mėdha. Asnjė komb tjetėr nė Evropė nuk e merr kaq seriozisht sa islandezėt kėtė konkurrecė kėngėsh. Shumica e restoranteve mbyllin, shfaqjet teatrale anullohen, madje edhe dasmat shtyhen dhe nė ēdo taksi nė ditėn e ngjarjes gjendet njė televizor i vogėl. Kur kjo ngjarje e madhe fillon shfaqjen, rrugėt e qytetit janė tė zbrazėta. Plotėsisht tė zbrazėta. Nė Islandė, numri i shikuesve kap shiftėn 98 %. (Si nė ēdo shoqėri tjetėr, ka edhe 2 % indiferentė: komunistė kokėshkretė, apo anti-evropianė kokėgllė).

Ne duam ta urrejmė kėtė konkurrencė. Turpėrohemi kur e shikojmė kėtė shfaqje tė turpshme – por ne e bėjmė kėtė megjithatė. Kėtu kemi tė bėjmė me rregullin »Unė e shikoj Grand Prix, por unė jam njė islandez.« Personalisht, unė e kam parė Grand Prix qė nga koha kur nė Islandė filloi tė transmetohej sinjali televiziv mė 1966. Nė vitet e mia tė varfėra dhe pa televizor nė Paris, e kisha vėshtirė qė ta shoh festivalin, dhe kjo ėshtė faktikisht njė nga shokimet e para, kur dikush shpėrngulet pėr nė kontinent: Tė zbulosh se asnjėri nga kombet e kulturuara tė Evropės, nuk e shohin festivalin Grand Prix.

»Euro... quoi? C'est quoi, ēa?« Vetėm njė herė, isha nė gjendje tė zbuloja njė televizor nė njė bar turk, nė atė lagje ku jetoja, dhe munda ta shoh nė kanalin France 2, qė nė atė moment transmetonte festivalin Grand Prix, por rrethanat ishin tė pashpresa. Me zor munda tė dėgjoj kėngėn islandeze, nga zėri i lartė i burrave me zinxhirė nė bar, ndėrsa qėndroja diku nė qoshe, si njė poet romak nė ekzil, i cili ndiqte direkt njė shfaqje nga Kolozeumi. Dhe gati sa nuk mė nxorrėn jashtė, kur po i tėrhiqja vėmendjen pronarit turk, pėr kėngėn turke, qė ishte nė radhė. Ata kujtuan se po tallesha me kulturėn turke.

Qė nga viti 1986, kur ne ishim nė gjendje tė thurnim njė kėngė pėr festivalin »Grand Prix«, e kemi pritur kėtė festival me gėzim e dėshpėrim njėherėsh. Njė herė, ne morėm 0 pikė, dhe vitin tjetėr, ne dolėm nė vendin e dytė. Kėsaj here, niveli i ambicjes ishte shumė i lartė. U desh njė punė e madhe pėr kompozimin, videot dhe reklamimin. Pati diskutime tė nxehta edhe pėr vetė tekstin. Elita kulturore, e cila drejton Radion Islandeze, dėshironte qė kėnga tė kėndohej nė islandisht, por njerėzit nuk donin tė dėgjonin pėr kėtė, prandaj teksti u pėrkthye nė anglisht, me qėllim qė dėgjuesit tė kuptonin se pėrse bėnte fjalė kėnga. Titulli i kėngės u ndryshua nė »Angel«, pasi ajo duhej tė apelonte tani tek vendet katolike tė Evropės sė jugut, tė cilat kanė qenė gjithmonė tė kursyera me pikėt pėr Islandėn. Teksti u pėrkthye faktikisht nė disa gjuhė tė botės dhe ndryshoi pėrmbajtjen e tij, sipas feve tė ndryshme. Nė botėn arabe, kėnga do reklamohej me titullin »Allah« dhe pėr botėn aziatike, kėnga do lanēohej me emrin »Buddha«. U pėrgatit pėr njė famė botėrore nė zgjimin e pritur tė fitores nė Kopenhagė. Dhe pasoi shokimi. Vendi i fundit. Rrugėt e Rajkiavikut mbetėn tė zbrazėta deri tė hėnėn nė mėngjes. Keqardhje mbizotėruese kombėtare.

»EUROPA nuk ėshtė gati pėr Islandėn,« thanė pjesėmarrėsit tanė tė nesėrmen nė radio dhe iu referuan njė thėnieje tė njohur tė kryeministrit tonė, i cili njihet pėr pėrdorimin e tė gjitha trukeve pėr tė shmangur diskutimin e hyrjes sė mundshme tė Islandės nė EU. Pse ne islandezėt e marrim kaq seriozisht kėtė konkurrencė kėngėsh gjysėm tė mėrzitshme? Sepse ne nuk jemi ndonjė komb i vėrtetė. Ne jemi tė vegjėl. Askush nuk na vė re. Ne nuk kemi kurrė shanse tė marrim pjesė. Me pėrjashtim tė vetėm kėsaj nate. Kėtu marrim tre minuta nė skenėn e madhe evropiane. Dhe kemi tė njėjtat mundėsi, siē kanė tė tjerėt. Provoni tė na kuptoni. Ne nuk hyjmė kurrė nė kampionatin evropian tė futbollit. Kurrė nė kampionatin botėror. Sė paku jo, derisa tė ndryshohen rregullat, nė mėnyrė qė numri i lojtarėve nė fushė tė jetė pak a shumė nė pėrpjestim tė zhdrejtė me numrin e banorėve pėr ēdo komb. Kur tė arrijmė qė Ishujt Faroe tė pėrfaqėsohen me 22 lojtarė kundėr 5 skocezėve. Kur Islanda tė pėrfaqėsohet me 14 lojtarė kundėr 2 danezėve. Jo, kurrė. Ne duhet tė kėnaqemi me pjesėmarrjen tonė nė »Lojėrat e kombeve tė vogla«, sė bashku me tė gjithė kombet e vogla si Malta, Luksemburgu, Lichtenstein, Andorra dhe San Marino, tė pėrfaqėsohemi nė »sportet e vogla« si psh. vrapime 20 m, kėrcim i dyfishtė, kėrcim i ultė dhe i shkurtė. Kėtu, ne i mundim tė gjithė. Pikėrisht, sepse ne nuk jemi njė shtet i vogėl.

Ne nuk jemi njė komb edhe aq i vogėl. Por kėshtu ėshtė fati ynė. Kompleksi i kombit tė vogėl shfaqet pjesėrisht si njė ndjenjė klasike inferioriteti, dhe pjesėrisht si njė delir i pėrgjithshėm madhėshtie. Nga njėra anė, ne jemi vendi i vogėl, i bukur dhe i hareshėm, qė e lejon kryeministrin e vet tė hajė kafshatėn e parė tė burgerit McDonalds, qė hapet pėr herė tė parė nė Islandė; qė mbledh tė gjitha vajzat mė tė bukura tė qytetit pėr tė shkuar nė njė festė me Kevin Costner, kur ai vjen pėr vizitė; qė kalon nė faqen e parė tė gazetave, vetėm nga vendi i parė i njė bjondeje nė bregdet, nė konkurrencėn e Karaokeve nė Ibiza – dhe qė i lejon vetes tė fantazojė se mund tė fitojė edhe festivalin e kėngės Grand Prix.

Nga ana tjetėr, ne jemi kombi mė i mirė nė botė, qė banon nė vendin mė tė bukur tė sistemit diellor dhe flet gjuhėn mė tė pastėr, qė Zoti ka dėgjuar ndonjėherė; Kombi qė zbuloi Amerikėn, shkroi romanet e para nė botė, ka kuajt mė fantastikė tė botės dhe numrin mė tė madh tė yjeve tė pop-it apo fituesit e ēmimit Nobel »pėr kokė« (nė Islandė gjithēka matet »pėr kokė«, pėrveē dhimbjeve tė kokės). Kėshtu qė ne harrojmė pa vėshtirėsi, se ne e humbėm Amerikėn pėrsėri, dhe se asnjėri – pėrveē disa manjakėve tė vjetėr nordikė nė universitetet e botės – lexojnė sagat islandeze, se kali islandez nė vendet e kombeve tė mėdha quhet pony (kalė i vogėl), se tė gjithė, pėrveē danezėve e kanė harruar fituesin e ēmimit Nobel, Halldor Laxness, dhe se Björk ka kohė qė ka ikur nga Islanda.

»Europa nuk ėshtė akoma gati pėr Islandėn,« themi ne pra. Por Islanda ka kohė qė ėshtė gati pėr botėn. Janė danezėt ata, qė gjithmonė fusin njė shkop nė rrotė: ne kemi qenė pėr 450 vjet njė koloni daneze. Kryeqyteti ynė ka qenė Kopenhaga. Pretendohet se, ndėrsa ne u kėrrusėm nėn ēati torfe, tregtarėt danezė mbuluan ēatitė e tyre me bakėr nga fitimi i monopoleve tė tyre nė Islandė. Megjithatė, ne jemi disa njerėz, qė akoma nuk e kemi kuptuar, se si ka mundėsi, qė danezėt gjatė kėtyre katėr shekujve tė errėt tė fitonin kaq shumė nga fakirėt islandezė. Por ndoshta, shpjegimi duhet gjetur tek gjindshmėria daneze pėr tė arritur tė fitojnė diēka mbi islandezėt. Prandaj, Kopenhaga quhet Kųbmęndenes havn**) nė islandisht.

Nga ana tjetėr, ėshtė e vėrtetė se shumė prej djemve mė premtues islandezė udhėtuan pėr nė kryeqytetin tonė tė vjetėr pėr tė studiuar dhe nuk u kthyen kurrė mė nė shtėpi. Kanalet e Kopenhagės janė tė mbushura me skelete tė rinjsh islandezė, tė cilėt nuk mundėn t’ia dalin me jetėn e qytetit tė madh. Kalimi nga kasollja me torfė pėr tek dhoma e bardhė e ndenjes ishte njė hap tepėr i madh. Ndodhi e njėjta gjė si me eskimezėt nė Hollivud. Ata nuk kishin para pėr rroba normale. Mbanin erė. Vetėm prostitutat dhe bredhacakėt mund tė flisnin me ta. Ata pinin me tė madhe dhe u hodhėn kėshtu nė kanale. Ndonjėri u martua me ndonjė grua daneze. Por shumica e tyre ishin tė vjetra, tė kėqia dhe vejusha tė mėrzitshme, qė me tė ardhurat e tyre i mbanin djemtė tanė si robėr tė dėshpėruar. Poeti ynė kombėtar Jonas Hallgrimsson nuk vdiq vetėm se mjekėt danezė tė amputimit ishin gjakftohtė e indiferentė. Sipas raportit tė autopsisė, ai vuante edhe nga delirium tremens, infeksioni i mushkėrive, infeksioni i mėlēisė dhe sifilizi (me tė thėna). Ai u varros nė Assistens Kirkegård (varreza nė qendėr tė Kopenhagės) mė 31 maj 1845. Njė qind vjet mė vonė, qeveria islandeze vendosi, qė mbetjet e tij tokėsore tė ē’varroseshin dhe tė silleshin nė Islandė, nė mėnyrė qė tė rivarroseshin nė njė var kombėtar nė Tingvellir. Kjo punė nuk shkoi as mirė dhe as keq, pasi nė vend qė tė nxirreshin nga varri eshtrat e poetit tonė Jonas Hallgrimsson, nga varri i tij u nxorrėn eshtrat e njė kasapi, qė bashkė me njė grua tė vjetėr daneze, ishin varrosur nė tė njėjtin vend, ku qe varrosur dikur poeti i madh. Nė varrin kombėtar islandez shtrihet sot kėshtu njė prej kasapėve mė tė famshėm tė Danimarkės. »Perėndesha e Islandės e bėn mė tė keqen edhe mė keq,« shkroi poeti Bjarni Thorarensen, kur ai mė 1832 u lajmėrua se njė prej njerėzve mė premtues tė Islandės, Baldvin Einarsson ishte djegur brenda, nė krevatin e tij, nė Kopenhagė.

Bad luck Copenhagen (en. Fat i keq Kopenhagė). Dhe tė shtunėn mbrėma, mė 12 maj 2001, u nėnvizua pėrsėri e njėjta gjė. Ndoshta jemi dhe do tė jemi gjithmonė njė koloni daneze? Sė paku nė pikėpamjet tona pėr danezėt. Ne nuk do mund t’i rrahim kurrė nė futboll. Nuk do mund t’i rrahim kurrė nė Grand Prix. Dhe ata do tė provojnė gjithmonė qė tė na i zbehin yjet tona mė tė shkėlqyeshėm, t’i kalojnė ato nė errėsirė dhe t’i lėnė tė kėrcejnė atje. Ata nuk do tė na lėshojnė kurrė. »We will never ever let you go,« (Kurrėn e kurrės nuk kemi pėr t'ju lėshuar) kėnduan ata nė festival. Dhe ne e vėrtetuam kėtė. Treguam ndjenjėn tonė tė vėrtetė tė nėnshtrimit, duke i dhėnė kėngės daneze 12 pikė. Danezėt nga ana e tyre na dhanė vetėm 2 pikė. Po tė kishim mundėsi, ne do ju jepnim atyre 14 pikė.

Weekendavisen, 23 maj 2001, sektioni 3 - libra, faqe 1

*) shkrimtar islandez i njohur, veēanėrisht pėr romanin bestseller "Rajkiavik 101".
**) nė danisht kųb=blej, mand=burrė, si rrjedhojė kųbmęnd=blerės (nė shumės) dhe havn=port, pra porti i blerėsve, tregtarėve.

---
Pėrkthyer nga Arben Ēokaj, shtator 2003.

[ Prapa ]  

Copenhagen means bad luck

Weekendavisen, 23. maj 2001, 3. sektion - bųger, side 1

»De kųbenhavnske kanaler er fulde af skeletter efter unge og lovende islęndinge, der ikke klarede storbylivet.« Den islandske stand-up komiker og forfatter, Hallgrimur Helgason, vil hen over sommeren skrive om Island.

Af HALLGRIMUR HELGASON

ISLAND blev nummer sidst i det europęiske Melodi Grand Prix. Vi må ikke vęre med til nęste år. Men man kunne vel ikke forvente andet, eftersom konkurrencen denne gang fandt sted i Kųbenhavn. Island blev bebygget fra Norge. Fortęlleględen fik vi fra Irland. Men alle vores ulykker stammer fra Danmark. For os står Kųbenhavn kun for én ting: Bad luck. De tre mųrkeste kapitler i Islands historie er fųlgende:
1728: Nogle af de allerbedste islandske sagaer blev under Kųbenhavns brand forvandlet til aske. (Brandchefen var vist fuld og kunne ikke få kontrol over ilden).
1845: Islands stųrste digter, Jonas Hallgrimsson, faldt ned ad en trappe i Sankt Pederstręde 22 og pådrog sig et alvorligt benbrud. Som en ęgte islęnding tog han det med ophųjet ro og gik ikke på hospitalet fųr dagen efter. Men lęgerne på Frederiks Hospital tog imod ham med den berųmte danske koldblodighed. De konstaterede, at der var koldbrand i såret, men besluttede sig alligevel for at vente med at sętte benet af til nęste dag. I lųbet af natten bredte koldbranden sig til andre dele af digterens krop, og han dųde tidligt nęste morgen.
1968: Fodboldlandskamp. Danmark - Island: 14 - 2. Den kamp var vores stųrste ydmygelse i det 20. århundrede, og endnu den dag i dag bliver tallene 14 og 2 brugt så lidt som muligt i Island. Siden har vi aldrig slået Danmark i fodbold. Faktisk har vi aldrig slået Danmark efter 1917, da min bedstefar spillede med på et udvalgt islandsk hold. De sidste år, han levede, fortalte han mig historien en gang om ugen. Der blev spillet to kampe. Det danske landshold vandt den fųrste, men inden den anden kamp fik min bedstefar og hans holdkammerater den gode idé at tage danskerne med på en 6 timer lang ridetur ud af byen - og man havde til lejligheden valgt de mest temperamentsfulde heste, der fandtes i Reykjavik på det tidspunkt. Den fųlgende dag havde de danske spillere så ųmme muskler, at de nęsten ikke kunne lųbe. Vi vandt kampen 7-2. Problemet var bare, at kampen ikke blev registreret som en international landskamp, fordi begge hold hųrte under den danske krone.

14 - 2 kampen blev spillet i Idrętsparken. Lųrdag aften stillede vi så igen op i Parken. Til Melodi Grand Prix. Og denne gang endte kampen Danmark - Island 177 - 3. Vi fik kun tre point. Et af Norge og to af Danmark. I Norge bor der 10.000 islęndinge og i Danmark 20.000. Ydmygelsen var total. Alle stemmerne kom fra os selv. Dagen fųr konkurrencen forudså B.T., at vores melodi ville opnå en fjerdeplads, og i Politikens leder kunne vi lęse, at vi sandsynligvis ville vinde.

Hvorfor skal I altid gųre os til grin?
MELODI Grand Prix'et har en sęrlig plads i islęndingens hjerte. Kun juleaftensdag er mere hellig end »Grand Prix-dagen.« I ugen op til denne lųrdag i maj måned bliver der varmet op i alle medierne med reportager om den gode modtagelse, vores deltagere får af arrangųrerne, der bliver berettet hjem om de fantastisk vellykkede pressemųder, og hele tiden får man det indtryk, at der i Europa stort set kun tales om det islandske bidrag. Og hjemme i Island pukler man for at forberede Eurovision-aftenen. Der bliver holdt »Grand Prix-fester« over hele Reykjavik med tilhųrende udskęnkning og hųje forventninger. Ingen nation i Europa tager denne sangdyst så alvorlig som den islandske. De fleste restauranter er lukket, teaterforestillinger bliver aflyst, selv bryllupper udsęttes, og i hver eneste taxa findes der i dagens anledning et lille fjernsyn. Når så det store ųjeblik endelig oprinder ligger gaderne fuldstęndig ųde hen. Mennesketomme. I Island har Melodi Grand Prix'et et seertal på 98 pct. (Som i alle andre samfund findes der også her 2 pct. tųrvetrillere: betonkommunister og/eller stivsindede anti-europęere).

Vi elsker at hade denne konkurrence. Vi skammer os over at se denne lidt pinlige udsendelse - men gųr det alligevel. Her gęlder reglen: »Jeg ser Melodi Grand Prix, altså er jeg islęnding.« Selv har jeg set hvert eneste Melodi Grand Prix, lige siden man begyndte at sende fjernsyn i Island i 1966. I mine fattige og fjernsynslųse Pariserår var det ofte forbundet med stort besvęr at komme til at se konkurrencen, og faktisk er det et af de fųrste chok, man udsęttes for efter at vęre flyttet til kontinentet: At opdage, at ingen af de stųrre kulturnationer i Europa ser det europęiske Melodi Grand Prix. »Euro... quoi? C'est quoi, ēa?« Et år lykkedes det mig at opspore et fjernsyn på en tyrkisk bar i mit kvarter og få det indstillet til at tage France 2, som på det tidspunkt sendte Grand Prix'et, men forholdene var håblųse. Jeg kunne knap nok hųre den islandske melodi for de hųjrųstede męnd i baren, som jeg sad der alene i mit hjųrne, som en romersk digter i eksil, der fųlger med i en direkte udsendelse fra Colosseum. Og jeg var nęr blevet smidt ud, da jeg gjorde ejeren opmęrksom på, at nu kom det tyrkiske nummer. De troede, at jeg gjorde nar af dem og deres kultur.

Lige siden det i 1986 for fųrste gang lykkedes os at strikke en »Grand Prix-melodi« sammen, er det gået op og ned for os i Melodi Grand Prix'et. Et år fik vi 0 point, og det efterfųlgende blev vi nummer to. Denne gang var ambitionsniveauet hųjt. Der blev lagt et kęmpe arbejde i indspilninger, videoer og markedsfųring. Der var heftige diskussioner om selve teksten. Kultureliten, som regerer i Islands Radio, ųnskede, at der blev sunget på islandsk, men det ville folket ikke hųre tale om, og derfor blev teksten oversat til engelsk med det resultat, at man endelig forstod, hvad sangen handlede om. Sangens titel blev faktisk ęndret til »Angel,« for nu skulle der absolut appelleres til de katolske lande i Sydeuropa, som altid har vęret nęrige med pointene til Island. Man havde oven i kųbet oversat teksten til de fleste verdenssprog og havde ęndret den i overensstemmelse med de forskellige religioner. I den arabiske verden skulle sangen markedsfųres under titlen »Allah« og til det asiatiske marked lanceres under navnet »Buddha.« Der blev stilet mod verdensberųmmelse i kųlvandet på den forventede sejr i Kųbenhavn. Så kom chokket. Sidstepladsen. Reykjaviks gader lå ųde hen til mandag morgen. Der herskede landesorg.

EUROPA er bare ikke parat til Island,« sagde vores deltagere dagen efter i radioen og henviste til en kendt udtalelse fra vores statsminister, som er berųmt for at bruge alle kneb for at undgå at diskutere Islands mulige optagelse i EU. Hvorfor tager vi islęndinge denne halvkedelige sangkonkurrence så alvorlig. Fordi vi ikke er nogen rigtig nation. Vi er så små. Ingen får ųje på os. Vi må aldrig vęre med. Undtagen denne ene aften om året. Så får vi tre minutter på den store verdensscene. Og har nųjagtig de samme muligheder, som alle andre. Prųv at forstå os. Vi kommer aldrig til Europamesterskabet i fodbold. Aldrig til Verdensmesterskabet. I hvert fald ikke fųr reglerne bliver lavet om, så antallet af spillere på banen står i et rimeligt forhold til hver nations indbyggertal: Når vi altså er nået dertil, at Fęrųerne stiller op med 22 mand mod 5 skotter. Når Island stiller op med 14 mand mod 2 danskere. Nę, nej. Vi må bare stille os tilfreds med at deltage i »De Små Nationers Lege,« hvor vi sammen med alle de andre lilleput-nationer, Malta, Luxembourg, Liechtenstein, Andorra og San Marino, stiller op i »de små idrętsgrene« som 20-meter lųb, tospring, lavspring og kortspring. Dem slår vi altid. Netop fordi vi ikke er en lilleput-stat.

Vi er nemlig ikke så ringe en nation. Og det er vores skębne. Smånationskomplekset viser sig dels som en klassisk mindrevęrdsfųlelse, dels som det totale storhedsvanvid. På den ene side er vi det lille, nuttede lyksalighedens land, som lader sin statsminister tage en bid af den fųrste McDonald's-burger, der bliver fremstillet i Island; som indsamler alle byens kųnneste piger til en fest for Kevin Costner, da han dukker op i landet; som rydder forsiden på grund af en strandblondines fųrsteplads i en Karaoke-konkurrence på Ibiza - og som lader sig fantasere om at vinde det europęiske Melodi Grand Prix.

På den anden side er vi verdens bedste nation, som bor i det smukkeste land i solsystemet og taler det reneste sprog, Gud nogensinde har hųrt: Nationen som opdagede Amerika, skrev de fųrste romaner i verden, har verdens mest fantastiske heste og de fleste popstjerner og nobelpristagere »pr. hoved« (i Island måles alt undtagen hovedpine »pr. hoved.«) Så glemmer vi uden besvęr, at vi mistede Amerika igen, at ingen - udover nogle oldnordiske nųrder rundt omkring på verdens universiteter - lęser de islandske sagaer, at den islandske hest blandt de store nationer kaldes en pony, at alle undtagen danskerne har glemt nobelprisvinderen Halldor Laxness, og at Björk for lęngst er flyttet fra Island.

»Europa er bare ikke parat til Island,« siger vi så. Men Island har lęnge vęret parat til verden. Det er bare danskerne, der altid stikker en kęp i hjulet: i 450 år var vi en dansk koloni. Vores hovedstad var Kųbenhavn. Det hęvdes, at mens vi krųb sammen under tage af tųrv, dękkede de danske kųbmęnd deres tage i kongens Kųbenhavn med kobber fra profitten af deres monopolhandel i Island. Vi er dog nogle, der aldrig rigtig har forstået, hvordan det gennem disse fire mųrke århundreder var muligt at tjene så meget på nogle islandske stakler. Men måske forklarer det danskernes foretagsomhed, at det overhovedet kunne lykkes dem at tjene noget på islęndinge. Derfor hedder Kųbenhavn stadig Kųbmęndenes havn på islandsk.

Derimod er det sandt, at mange af vores mest håbefulde sųnner rejste til vores gamle hovedstad for at studere og aldrig vendte hjem igen. De kųbenhavnske kanaler er fulde af skeletter efter unge og lovende islęndinge, der ikke klarede storbylivet. Springet fra tųrvehytten til Hviids Vinstue var for stort. De var som grųnlęndere i Hollywood. De havde ingen penge og intet normalt tųj. De lugtede. Kun luderne og bręndevinssęlgerne ville tale med dem. De drak sig fra vid og sans og kastede sig så i kanalerne. Nogle fik sig dog en dansk kone. Men det var for det meste gamle, grimme og kedelige enker, som med deres formue holdt vores męnd som ulykkelige gidsler. Vores nationaldigter Jonas Hallgrimsson dųde ikke kun, fordi de danske amputationslęger var lidt for koldblodige. Ifųlge obduktionsrapporten led han også af delirium tremens, lungebetęndelse, leverbetęndelse og syfilis (efter sigende). Han blev begravet på Assistens Kirkegård den 31. maj 1845. Hundrede år efter besluttede den islandske regering, at hans jordiske rester skulle graves op og flyttes til Island og nedsęttes i et nationalt gravsted på Tingvellir. Nu gik det hverken vęrre eller bedre end, at man i stedet for at grave Jonas Hallgrimsson op, gravede en dansk slagter op, som sammen med en gammel kvinde, var blevet stedt til hvile i den samme grav som digteren. På islęndingenes nationale gravsted ligger altså en af Danmarks ypperste slagtere. »Islands skębnegudinde gųr alt ondt vęrre,« skrev digteren Bjarni Thorarensen, da han i 1832 fik meddelelse om, at en af de mest lovende islandske męnd, Baldvin Einarsson var bręndt inde i sin seng i Kųbenhavn.

Bad luck Copenhagen. Og lųrdag aften den 12. maj 2001, blev det på ny understreget. Måske er og bliver vi bare en dansk koloni? I det mindste i vores egen holdning over for danskerne. Vi kommer aldrig til at slå dem i fodbold. Vi kommer aldrig til at slå dem i Melodi Grand Prix. Og de vil altid forsųge at få vores mest lysende stjerner til at blegne, fųre dem ind i mųrket og lade dem danse der. De vil aldrig slippe grebet om os. »We will never ever let you go,« sang de i Parken. Og vi bekręftede det. Viste vores sande underlegenhedsfųlelse i handling og gav den danske sang 12 point. Danskerne gav os 2 point. Havde vi kunnet, havde vi givet dem 14.

[ Tilbage ]